Pranie materaca: jak pozbyć się roztoczy i plam, jak często prać

Materac to jedyny mebel, na którym spędzamy około jednej trzeciej życia, a zarazem ten, który czyścimy najrzadziej. Poszewki i prześcieradła trafiają do pralki co tydzień, ale to, co znajduje się pod nimi, przez lata pozostaje nietknięte. Poniżej wyjaśniamy, co faktycznie gromadzi się w materacu, jak często warto go prać, co zrobić z plamami biologicznymi i którą metodę czyszczenia wybrać, żeby nie skończyć z pleśnią w środku pianki.

Co żyje w materacu

Każdej nocy dorosły człowiek oddaje do pościeli i materaca około 0,5 litra potu. Do tego dochodzi martwy naskórek, który złuszcza się w sposób ciągły, oraz sebum, czyli łój skórny. Ta mieszanina wsiąka przez prześcieradło do pokrowca i dalej, do wierzchnich warstw pianki lub wkładu sprężynowego.

Wilgoć i naskórek to idealne środowisko dla roztoczy kurzu domowego. Same roztocza są niewidoczne gołym okiem i nie gryzą — problemem są ich odchody i fragmenty ciał, które zawierają silne alergeny. Materac użytkowany przez kilka lat bez prania jest ich głównym magazynem w sypialni, a każde położenie się na nim wzbija je w powietrze, którym oddychamy przez całą noc.

Objawy, które powinny zwrócić uwagę

• poranny katar, kichanie i zatkany nos, które mijają w ciągu dnia poza sypialnią,
• łzawienie i swędzenie oczu tuż po przebudzeniu,
• suchy kaszel w nocy, nasilenie astmy u osób, które ją mają,
• zaostrzenie atopowego zapalenia skóry, zwłaszcza u dzieci,
• uczucie niewyspania mimo przespanych 7–8 godzin.

Jeśli objawy pojawiają się głównie rano i w sypialni, a lekarz potwierdził alergię na roztocza, materac jest pierwszym miejscem, od którego warto zacząć, zanim sięgnie się po kolejne leki.

Jak często prać materac

Dla przeciętnego użytkownika bez alergii rozsądny odstęp to 6–12 miesięcy. Materac pierze się rzadziej niż kanapę, bo jest przykryty prześcieradłem, ale za to wchłania więcej wilgoci i ciepła, co przyspiesza rozwój roztoczy. Częściej, co 3–6 miesięcy, warto prać materac w kilku sytuacjach:

• ktoś w domu ma alergię na roztocza, astmę lub atopowe zapalenie skóry,
• na materacu śpi małe dziecko — częstsze plamy z mleka, moczu i śliny,
• na łóżku sypia pies albo kot,
• sypialnia jest chłodna i wilgotna, a materac leży na pełnej płycie bez cyrkulacji powietrza,
• użytkownik intensywnie się poci w nocy.

Pomiędzy praniami wystarczy odkurzać materac co 2–4 tygodnie końcówką tapicerską i wietrzyć go bez pościeli przez kilka godzin, najlepiej w słoneczny, suchy dzień.

Plamy biologiczne: mocz, krew, pot

Trzy najczęstsze plamy na materacu mają wspólną cechę — zawierają białko. To zmienia zasady czyszczenia: ciepła i gorąca woda ścinają białko i wiążą je trwale z włóknem. Ogólne metody na plamy opisujemy w tekście jak usunąć plamy z kanapy, poniżej to, co dotyczy materaca.

Mocz

Świeży mocz odciągnij ręcznikiem papierowym, dociskając warstwa po warstwie, aż papier zostanie suchy. Nie wylewaj na plamę wody — rozprowadzi mocz głębiej w piankę. Następnie nanieś roztwór wody z białym octem w proporcji 3:1, odczekaj 10 minut i ponownie osusz. Ocet neutralizuje amoniak odpowiedzialny za zapach na powierzchni, ale nie rozkłada kwasu moczowego. Przy plamach starszych niż dzień lub przy moczu zwierząt potrzebny jest preparat enzymatyczny, który trawi resztki białka i kwasu.

Krew

Wyłącznie zimna woda. Zwilż ściereczkę, przykładaj do plamy i zmieniaj, gdy się zabarwi. Nie pocieraj i nie moczyć powierzchni ponad to, co konieczne. Zaschniętą krew potraktuj pastą z sody oczyszczonej i zimnej wody na 20–30 minut, następnie zbierz ją wilgotną ściereczką. Resztki usuwa preparat enzymatyczny; woda utleniona działa, ale na kolorowych pokrowcach może zostawić jaśniejszą plamę.

Pot i żółte przebarwienia

Żółte plamy na całej powierzchni to utlenione sebum i sole z potu. Punktowe czyszczenie nie ma tu sensu, bo problem obejmuje cały materac. Domowo można zasypać powierzchnię sodą oczyszczoną, zostawić na kilka godzin i odkurzyć — soda wiąże część zapachu i tłuszczu, ale nie usuwa przebarwień. To jedyna z trzech plam, przy której pranie ekstrakcyjne całej powierzchni jest praktycznie bez alternatywy.

Czego nie robić

1. Nie używaj gorącej wody ani pary bezpośrednio na plamy białkowe — utrwalisz je.
2. Nie sięgaj po wybielacz chlorowy — odbarwia pokrowiec i niszczy piankę.
3. Nie wylewaj płynu na materac — pianka chłonie jak gąbka, a schnie kilka dni.
4. Nie szoruj szczotką — mechaci pokrowiec i wciska brud głębiej.
5. Nie zakładaj pościeli na materac, który jest choćby lekko wilgotny w dotyku.

Ozonowanie, para czy ekstrakcja

Na rynku funkcjonują trzy metody reklamowane jako „czyszczenie materaca”. Różnią się tym, co faktycznie usuwają.

Ozonowanie to zabieg gazowy. Ozon zabija bakterie, roztocza i neutralizuje część zapachów, ale niczego nie wyciąga z materaca. Martwe roztocza, ich alergeny, naskórek i plamy zostają w środku. Ma sens jako uzupełnienie po praniu, nie jako samodzielne czyszczenie.

Para wysoką temperaturą zabija roztocza w wierzchniej warstwie i rozluźnia brud. Problem jest dwojaki: para nie odsysa zabrudzeń, a jedynie je nawilża, oraz wprowadza wilgoć w głąb pianki, którą trudno potem usunąć. Na plamach białkowych może dodatkowo utrwalić zabrudzenie.

Pranie ekstrakcyjne podaje pod ciśnieniem roztwór środka czyszczącego i natychmiast odsysa go razem z rozpuszczonym brudem, naskórkiem i alergenami. Woda nie zostaje w piance, dlatego materac jest suchy w 2–4 godziny. To jedyna z trzech metod, która fizycznie usuwa zawartość materaca, a nie tylko ją dezaktywuje. W wariancie Premium dochodzi neutralizacja zapachów i dezynfekcja, co przy materacach alergików jest zwykle właściwym wyborem.

Jak wysuszyć materac, żeby nie pojawiła się pleśń

Pleśń w materacu to skutek jednej rzeczy: wilgoć została w środku dłużej niż dobę. Niezależnie od metody czyszczenia obowiązują te same zasady:

• materac schnie w pozycji stojącej lub oparty o ścianę, żeby powietrze docierało z obu stron,
• okno otwarte, w chłodne dni dodatkowo wentylator ustawiony na powierzchnię, nie farelka,
• pościel wraca dopiero, gdy materac jest suchy w dotyku również po dociśnięciu dłonią,
• po wyschnięciu materac warto obrócić — strona, na której się śpi, powinna być tą wysuszoną wcześniej.

Po praniu ekstrakcyjnym materac jest suchy w 2–4 godziny, więc pranie rano pozwala spać na nim tej samej nocy. Po samodzielnym czyszczeniu z użyciem większej ilości wody należy założyć 24–48 godzin.

Kiedy wymienić zamiast prać

Pranie przywraca higienę, ale nie przywraca właściwości pianki. Materac warto wymienić, a nie prać, gdy:

• ma wyraźne, trwałe wgłębienie w miejscu, gdzie się śpi, i nie wraca do kształtu po obróceniu,
• pleśń przeszła przez pokrowiec do pianki — widać czarne lub zielonkawe plamy, czuć stęchliznę,
• ma ponad 8–10 lat i mimo prania rano bolą plecy,
• był zalany dużą ilością płynu, który przesiąkł do wkładu sprężynowego i spowodował korozję.

W pozostałych przypadkach pranie jest wielokrotnie tańsze od wymiany — materac 140–160 cm pierzemy od 199 zł, 90–120 cm od 149 zł, a przy praniu dwóch materacy lub materaca razem z kanapą naliczamy rabat 10%. Usługę z dojazdem w cenie świadczymy m.in. w Białymstoku i Rzeszowie.

Ochraniacz na materac

Najtańszym sposobem na rzadsze pranie jest ochraniacz — cienki, pikowany pokrowiec zakładany między materac a prześcieradło. Wersja z membraną wodoodporną zatrzymuje pot, mocz i rozlane płyny na sobie, a nie w piance, przy czym dobre modele pozostają przewiewne. Ochraniacz pierze się w pralce co 1–2 miesiące w 60 stopniach, czyli w temperaturze, w której giną roztocza. Dla alergików dostępne są pokrowce barierowe o tak gęstym splocie, że roztocza nie przechodzą przez tkaninę w żadną stronę.

Lista kontrolna

1. Pościel prana co tydzień, w 60 stopniach, jeśli tkanina na to pozwala.
2. Ochraniacz na materacu, prany co 1–2 miesiące.
3. Odkurzanie materaca końcówką tapicerską co 2–4 tygodnie.
4. Wietrzenie materaca bez pościeli przez kilka godzin raz w miesiącu.
5. Obracanie materaca góra–dół i przód–tył co 3 miesiące.
6. Plamy biologiczne czyszczone od razu, zimną wodą, bez pocierania.
7. Pranie ekstrakcyjne co 6–12 miesięcy, przy alergii, dzieciach lub zwierzętach co 3–6 miesięcy.
8. Wymiana materaca po 8–10 latach lub przy trwałym odkształceniu.